En son güncellemeler 13 Eylül 2019 iş günü sonunda yapılmıştır.
  • Esas No: 2000/61
  • Karar No: 2000/34
  • Karar Tarihi: 26.10.2000
(Kanunum resmi kaynak değildir; kullanıcılar sunulan yürürlük ve metin bilgilerini resmi kaynaklardan teyid etmelidir.)
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI  
Esas Sayısı     : 2000/61 
Karar Sayısı  : 2000/34 
Karar Günü  : 26.10.2000  
 
İPTAL DAVASINI AÇAN  : TBMM Anamuhalefet (Fazilet)  Partisi Grubu Adına Grup Başkanı Mehmet Recai KUTAN  
İPTAL DAVASININ KONUSU : 24.8.2000 günlü, 619 sayılı “Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin  Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6., 7., 8., 11., 91. ve 153. maddelerine aykırılığı savıyla  iptali ve  yürürlüğünün durdurulması  istemidir.  
 
I-İPTAL VE YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN GEREKÇESİ 
 
Dava dilekçesindeki iptal ve yürürlüğün durdurulması gerekçesinde özetle : 
 
Anayasa Mahkemesi’nin  çeşitli kararlarında, TBMM tarafından Anayasa’nın 91. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu’na verilecek KHK çıkarma yetkisinin önemli, zorunlu ve ivedi durumlar için söz konusu  olabileceği, 619 sayılı KHK’nin ise bu şartlardan hiçbirisini taşımadığı; anılan KHK’nin konusunun ancak bir kanunla düzenlenmesinin mümkün olduğu; bunun dayanağını oluşturan 29.6.2000 günlü, 4588 sayılı Yetki Kanunu’nun Anayasa Mahkemesi’nce iptal  edildiği, bu durumda anayasal  dayanaktan yoksun  kalan söz konusu  KHK’nin  Anayasa’nın  Başlangıç’ı  ile  2., 6., 7.,  8.,  11.,  91. ve 153. maddelerine açıkça aykırı olduğu, bu durumdaki  bir KHK’nin  içeriği yönünden  Anayasa’ya  aykırı olmasa bile  dava açıldığında iptalinin gerektiği; 619 sayılı KHK hakkında  yürürlüğü durdurma kararı  verilmeyip daha sonra  iptal kararı verilmesi durumunda  iptal kararının  etkisiz kalacağı  ve giderilmesi  güç zararlara  neden olacağı, yürürlüğü durdurma kararı verilmesi halinde ise hukuksal boşluk doğmayacağı belirtilmiştir.  
 
II- İLK İNCELEME 
 
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi gereğince, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN’ın katılmalarıyla 26.10.2000 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. 
 
III- ESASIN İNCELENMESİ 
 
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen kanun hükmünde kararname kuralları ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : 
 
A- KHK’nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama 
 
Anayasa’nın 91. maddesinin yedinci ve sekizinci fıkralarında, “Kararnameler, Resmî Gazete’de yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur. Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükümde kararnameler, Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle ve ivedilikle görüşülür” denilmektedir. Öncelik ve ivedilik koşuluyla yetki yasalarının gecikmeden çıkarılabilmesi ve çıkarıldıktan sonra da yürürlüğe konulan KHK’lerin aynı biçimde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde karara bağlanması istenilmiştir. 
 
Anayasa’da, KHK’lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi de öngörülmüştür. KHK’ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi  niteliğinde olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi de Anayasa Mahkemesi’ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK’nin, öncelikle yetki yasasına sonra da Anayasa’ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa’nın 148. maddesinde KHK’lerin yetki yasalarına uygunluğunu denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa’ya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunun  denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa’ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK’nin yetki yasasına uygunluğunun denetimi girer. Çünkü, Anayasa’da, Bakanlar Kurulu’na ancak yetki yasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK’yi Anayasa’ya aykırı duruma getirir. Böylece, KHK’nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa’ya aykırı olması ile özdeşleşir.  
 
Olağanüstü Hal KHK’leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa’dan (mad. 121) alırlar. Bu tür KHK’lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli değildir. Buna karşılık olağan  dönemlerdeki KHK’lerin bir yetki yasasına dayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK’ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkı bir bağ vardır.  
 
KHK’nin yetki yasası ile olan bağı, KHK’yi aynı ya da değiştirerek kabul eden yasa ile kesilir. KHK’nin Anayasa’ya uygun bir yetki yasasına dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK’nin içeriği Anayasa’ya aykırılık oluşturmasa bile Anayasa’ya uygunluğundan söz edilemez.  
KHK’lerin Anayasa’ya uygunluk denetimleri, yasalarınkinden farklıdır. Anayasa’nın 11. maddesinde, “kanunlar Anayasaya aykırı olamaz” denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK’ler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de Anayasa’ya uygun olmak zorundadırlar.  
 
Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasının kapsamı dışında kalan ya da  dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK’lerin anayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK’ler anayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa’ya aykırı bulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir.  
 
Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasına dayanılarak çıkartılan KHK’lerin, Anayasa’nın Başlangıç’ındaki “hiç bir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı,” 2. maddesindeki “Hukuk devleti” ilkeleriyle 6. maddesindeki “Hiç kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.” kuralı ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılması olanaksızdır.  
 
B- 619 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Anayasa’ya Aykırılığı Sorunu 
 
Dava dilekçesinde, 619 sayılı “Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin  Anayasa’nın Başlangıç’ının dördüncü paragrafı ile 2., 6., 7., 8., 11., 91. ve 153. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek  iptaline karar verilmesi istenmektedir.  
 
Dava konusu 619 sayılı KHK, 29.6.2000 günlü, 4588 sayılı Yetki Yasası’na dayanılarak çıkarılmıştır. KHK’nin dayandığı 4588 sayılı Yetki Yasası, Anayasa Mahkemesi’nin 5.10.2000 günlü, Esas 2000/45, Karar 2000/27 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Böylece 619 sayılı KHK, yasal ve  anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır. Yukarıda açıklandığı gibi Anayasa’nın 91. maddesine göre, KHK’lerin Anayasa’ya uygun sayılabilmelerinin ön koşulu, bunların geçerli bir yetki yasasına dayandırılmaları olduğundan Yetki Yasası’nın iptali bu Yasa’ya göre çıkarılan KHK’leri Anayasa’ya aykırı duruma getirir.   
 
Bu nedenle, Anayasa’ya aykırı görülerek iptal edilen 4588 sayılı Yetki Yasası’na dayanılarak çıkarılan 619 sayılı KHK, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile  6. ve 91. maddelerine aykırıdır. 
 
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 
 
24.8.2000 günlü, 619 sayılı “Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından, 26.10.2000 gününde oybirliğiyle reddine karar verilmiştir. 
 
V- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 
 
Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü  ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün  yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte; Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasanın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kural yinelenmektedir. 53. maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa Mahkemesi’nin, iptal halinde meydana  gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. 
 
619 sayılı “Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin iptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk  kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, gerekli düzenlemenin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmi Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. 
 
VI- SONUÇ  
A- 24.8.2000 günlü, 619 sayılı  “Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde   Değişiklik Yapılması Hakkında  Kanun Hükmünde Kararname”nin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,   
 
B- İptal edilen Kanun Hükmünde Kararname’nin   doğuracağı   hukuksal boşluk  kamu yararını ihlal edici nitelikte  görüldüğünden, Anayasa’nın 153.  maddesinin  üçüncü fıkrasıyla  2949 sayılı Yasa’nın  53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince  İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ  AY  SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 26.10.2000 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.       
Başkan 
Mustafa BUMİN  
Başkanvekili  
Haşim KILIÇ 
  
Üye 
 Yalçın ACARGÜN  
   
Üye 
Sacit ADALI 
  
Üye 
Ali HÜNER 
  
Üye 
 Fulya KANTARCIOĞLU 
   
Üye 
Mahir Can ILICAK  
Üye 
Rüştü SÖNMEZ 
 
  
Üye 
Ertuğrul ERSOY 
   
Üye 
Tülay TUĞCU  
Üye 
Ahmet AKYALÇIN        
Esas Sayısı   : 2000/61  
Karar Sayısı  : 2000/11 (Yürürlüğü Durdurma) 
Karar Günü   : 26.10.2000 
 
	 
	   KARAR    
 
  24.8.2000 günlü, 619 sayılı  “Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde   Değişiklik Yapılması Hakkında  Kanun Hükmünde Kararname”nin YÜRÜRLÜĞÜNÜN  DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 26.10.2000 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.       
Başkan 
Mustafa BUMİN  
Başkanvekili  
Haşim KILIÇ 
  
Üye 
 Yalçın ACARGÜN  
   
Üye 
Sacit ADALI 
  
Üye 
Ali HÜNER 
  
Üye 
 Fulya KANTARCIOĞLU 
   
Üye 
Mahir Can ILICAK  
Üye 
Rüştü SÖNMEZ 
 
  
Üye 
Ertuğrul ERSOY 
   
Üye 
Tülay TUĞCU  
Üye 
Ahmet AKYALÇIN
Söz Konusu Yargı Kararının Metinsel Değişiklik Yaptığı Mevzuat (4)
Söz Konusu Yargı Kararının ilgili olduğu Mevzuat (3)
Söz Konusu Mevzuatla ilgili Yargı Kararları (1)
" *** Kırmızı renk, söz konusu kanunun yürürlükte olmadığını; sarı renk, söz konusu kanunun tasarı aşamasında olduğunu ve mavi renk ise söz konusu kanunun yürürlükte olduğunu nitelemektedir."

Copyright © 2018. Kanunum bir Karakullukçu Dan. A.Ş. (Şirket) servisidir. “Kanunum” Şirket’in tescilli markasıdır ve tüm hakları saklıdır. Kanunum bir resmi kaynak veya hukuk danışmanlık servisi değildir. Kullanıcılar Hizmet Şartlarını okumuş ve kabul etmiş sayılırlar. Adres: Aytar Cad. 28/4 Levent, 34330, İstanbul