En son güncellemeler 24 Ocak 2020 iş günü sonunda yapılmıştır.
  • Resmi Gazete:
  • Karar No: 2013/UH.II-991
  • Toplantı No: 2013/014
  • İlgili Kurum: Kamu İhale Kurumu
  • Karar Tarihi: 14.02.2013
(Aşağıdaki metin 22/2/2013 tarihinde Kamu İhale Kurumu web sitesinden alınmıştır.)
(Kanunum resmi kaynak değildir; kullanıcılar sunulan yürürlük ve metin bilgilerini resmi kaynaklardan teyid etmelidir.)
Uyarı:
Bu karar 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğe çıkarılmış olup, kararın Kurumun internet sitesinde yayınlanması tebliğ yerine geçmez. Karar, bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır.
Toplantı No :2013/014
Gündem No :39
Karar Tarihi:14.02.2013
Karar No :2013/UH.II-991
Şikayetçi:
 Ortem Temizlik İnş.Taah. Hafriyat Nakliye Mühendislik Müşavirlik Turizm Madencilik Tic. ve San. A.Ş., ÜÇEVLER MAH. TANAY CAD. ESRA SOK. NO:12/5 BURSA
 İhaleyi yapan idare:
 Osmangazi Belediye Başkanlığı, S. Garaj Mah. Ulubatli Hasan Bulv. No:6 16050 BURSA
Başvuru tarih ve sayısı:
 23.01.2013 / 2982
Başvuruya konu ihale:
 2012/156645 İhale Kayıt Numaralı "Osmangazi Belediyesi Sınırları Dahilinde 2. Bölge İçinde Kalan 23 Mahalle Ve 4 Köyün Atıklarının Toplanması, Nakliyesi Ve Temizlik Hizmetlerinin Yerine Getirilmesi Hizmeti Alım İşi" İhalesi
Kurumca Yapılan İnceleme ve Değerlendirme:

Osmangazi Belediye Başkanlığıtarafından 27.11.2012tarihinde açık ihale usulüile yapılan “Osmangazi Belediyesi Sınırları Dahilinde 2. Bölge İçinde Kalan 23 Mahalle ve 4 Köyün Atıklarının Toplanması, Nakliyesi ve Temizlik Hizmetlerinin Yerine Getirilmesi Hizmeti Alım İşi” ihalesine ilişkin olarak Ortem Temizlik İnş. Taah. Hafriyat Nakliye Mühendislik Müşavirlik Turizm Madencilik Tic. ve San. A.Ş.nin 03.01.2013tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 11.01.2013 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 23.01.2013tarih ve 2982sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 23.01.2013tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

 

            Başvuruya ilişkin olarak 2013/455sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

 

Karar:

 

 

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

 

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,

 

           
1 ) Başvuruya konu ihaleye verilen tüm tekliflerin yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu, ancak ihale komisyonunca Reis Tur. Taş. Tem. İnş. Müh. Mimar. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlendiği, ihale komisyonunun söz konusu kararı ihale yetkilisince onaylanmadan 24.12.2012 tarihinde kesinleşen ihale kararının tebligata çıkarıldığı,

 

2) İhale konusu işte çalışacak personel giderinin 1.988.000,00 TL’ye araç giderinin ise 1.454.000,00 TL’ye tekabül ettiği, ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklif fiyatından işçilik ve araç giderinin çıkarılması halinde bulunan 856.000,00 TL ile 60.000 ton katı atığın toplanması, taşınması işleminin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı, bu çerçevede anılan isteklinin teklifi ile diğer teklifler karşılaştığında idarece söz konusu istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmemesinin mevzuata uygun olmadığı,

 

3) İdarenin yaklaşık maliyetinin piyasa koşullarını yansıtmadığı iddialarına yer verilmiştir.

 

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

 

  1. Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

 

4734 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde “ihale yetkilisi;“İdarenin, ihale ve harcama yapma yetki ve sorumluluğuna sahip kişi veya kurulları ile usulüne uygun olarak yetki devri yapılmış görevlileri” şeklinde tanımlanmıştır.

 

Anılan Kanun’un “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ncı maddesinde “37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.

 

           …İhale komisyonu gerekçeli kararını belirleyerek, ihale yetkilisinin onayına sunar. Kararlarda isteklilerin adları veya ticaret unvanları, teklif edilen bedeller, ihalenin tarihi ve hangi istekli üzerine hangi gerekçelerle yapıldığı, ihale yapılmamış ise nedenleri belirtilir.

 

İhale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder.” hükmüne yer verilmiştir.

 

            İdarece gönderilen ihale işlem dosyasının incelenmesi sonucunda, ihale onay belgesinde ihale yetkilisinin Başkan Yardımcısı Servet Büyükpoyraz olarak belirtildiği, 21.12.2012 tarihli ihale komisyonu kararının ise 24.12.2012 tarihinde Başkan Yardımcısı İsmail Selimoğlu tarafından onaylandığı, kesinleşen ihale kararının 24.12.2012 tarihinde faks yoluyla başvuru sahibine tebliğ edildiği görülmüştür.

 

            05.02.2013 tarihli ve 366 sayılı Kurum yazısı ile idareden “ihale komisyonu kararının onaylandığı tarih olan 24.12.2012 tarihi itibariyle Servet Büyükpoyraz tarafından İsmail Selimoğlu’na yetki devri yapılıp yapılmadığı” bilgisi ile“yetki devri yapılmış ise bu hususu tevsik eden bilgi ve belgeler” istenilmiştir.

 

            İdarenin 05.2.2013 tarihli ve 302 sayılı cevap yazısının ekinde gönderilen bilgi ve belgeler incelendiğinde Başkan Yardımcısı Servet Büyükpoyraz’ın 26.11.2012 tarihinden itibaren istifaen görevinden ayrıldığı, 27.11.2012 tarihli Başkanlık Oluru ile İsmail Selimoğlu’nun başkan yardımcılığı kadrosuna vekalet etmesinin uygun görüldüğü anlaşılmıştır.

 

            Bu çerçevede söz konusu ihaleye ilişkin 21.12.2012 tarihli ihale komisyonu kararının 24.12.2012 tarihinde ihale yetkilisi tarafından onaylandığı ve ihale kararının ihale yetkilisi tarafından onaylandığı günü izleyen 3 gün içinde isteklilere gönderildiği belirlendiğinden, başvuru sahibinin iddiası yerinde bulunmamıştır.

 

  1. Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

 

Başvuruya konu ihaleye ait İdari Şartname’nin 2.1.(a) maddesinde ihale konusu işin adının“Osmangazi Belediyesi sınırları dahilinde 2. bölge içinde kalan 23 mahalle ve 4 köyün atıklarının toplanması, nakliyesi ve temizlik hizmetlerinin yerine getirilmesi hizmeti alım işi” olarak belirtildiği,

İşin miktarı ve türünün 2.1.(b) maddesinde “Osmangazi Belediyesi sınırları dâhilinde 2. bölge içinde kalan 23 mahalle ve 4 köyün katı atıklarının toplanması ve nakliyesi, yolların makine ve elle süpürülmesi, pazaryerlerinin temizliği, atıklarının toplanması ve nakliyesi, iri katı atıkların toplanması, nakliyesi, çöp konteynerlerin yıkanması, dezenfeksiyonu, tamir ve bakımı ve inşaat ve yıkıntı atıklarının toplanması ve nakliyesidir.” şeklinde belirlendiği,

Anılan Şartname’nin 25’inci maddesinde“25.3.Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir: “25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti:

İhalemizde teklif verme tarihinde öngörülen işçilik ücretleri:
Mevki temizlik işçisine en az % 25, pazaryeri temizlik işçisine en az % 35, atık toplama işçisine en az % 35, yedek atık toplama işçisine en az % 35, şoföre en az % 55, yedek şoföre en az % 55, yaya çevre koruma timine en az % 70, operatör-şoföre en az % 75, operatöre en az %75, motorlu çevre koruma timine en az % 75, bölge sorumlusuna en az % 90, koordinatöre en az % 135 mevcut brüt asgari ücretten fazlası öngörülmekte olup teklif fiyata dâhildir. İhale sürecinde ücretlerin değişimi brüt asgari ücretteki değişime göre 46. maddedeki fiyat farkı hesabı sonucuna göre verilecektir. Fazla mesai yaptırılmayacaktır. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yapılacaktır. Mevki temizlik işçileri 675, pazaryeri temizlik işçileri 135 , yedek atık toplama işçileri 48, yedek şoförler 24, operatör-şoför 12, operatör 13,50, yaya çevre koruma timi 67,5 , motorlu çevre koruma timi 40,5 , bölge sorumlusu 54 ve koordinatör 13,5 adet ulusal bayram ve genel tatili günlerinde çalışacaklardır. Her bir şoför ve her bir atık toplama işçisi ihale süresince 13,5 adet ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışacaktır. Yol ve yemek gideri öngörülmemiştir.

Tüm personelin tüm giyecek bedeli ayni olarak öngörülmüş olup teklif fiyata dâhildir.
Malzemeler, teçhizatlar, saplı süpürgeler, saplı faraşlar, saplı kürekler, saplı fırçalar, saplı tırmıklar, battal boy siyah renkli kalın cidarlı çöp poşetleri, konsantre sıvı dezenfektanlar, konsantre sıvı deterjanlar, konsantre sıvı yağ çözücüler, konsantre parfümlü deterjanlar, frenli frensiz galvaniz çöp konteyneri tekerleri, plastik çöp konteyneri tekerleri, plastik çöp konteyneri kapakları giderleri teklif fiyata dahildir.

Tüm araçların ve makinelerin amortisman, yedek parça, tamir bakım, sermaye faizi, sigorta, depolama ve diğer resmi giderler, nakil, montaj, demontaj, akaryakıt, yağ, üstübü, giderleri teklif fiyata dâhildir. Personelin ulaşım, personelin iletişim, su, işletme merkezi giderleri teklif fiyata dâhildir.” düzenlemesinin yer aldığı,

 

Sözleşme Tasarısı’nın “İşin süresi” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1. İşe başlama tarihi 01.01.2013; işi bitirme tarihi 31.12.2013.”  düzenlemesinin bulunduğu,

 

Teknik Şartname’nin “Çalışma Saatleri” başlıklı 2.5’inci maddesinde Haftalık çalışma süresi 45 saattir. Çalışanlara kesinlikle fazla mesai yaptırılmayacaktır. İdarenin bilgisi dışında yaptırılan fazla mesailerden doğan tüm sorumluluk yükleniciye ait olacaktır. Çalışmalar üç vardiya halinde yürütülecektir. Bir vardiya yedi buçuk saat çalışma süresi ve bir buçuk saat dinlenme süresi olmak üzere dokuz saatten oluşacaktır. Ara dinlenmeler ilk onbeş dakika,  bir saat ve son onbeş dakika şeklinde kullanılacaktır.”düzenlemesine,

 

Aynı Şartname’nin “Çalıştırılacak Personel” başlıklı 2.6’ncı maddesinde Yüklenici tarafından belirlenecek yeterli sayıdaki çöp kamyonlarında, bir adet arazözde, bir adet çöp konteyneri yıkıma ve dezenfekte kamyonunda ve onun önünde çalışacak bir adet çöp kamyonunda, bir adet hidrolik damperli açık kasa kamyonda çalışacak şoförlere ve atık toplama işçilerine ilaveten aşağıdaki personel iş başında bulunacaktır.” düzenlemesine yer verildiği görülmüştür.

 

            Yukarıda yer verilen ihale dokümanı düzenlemeleri bir arada değerlendirildiğinde ihale konusu katı atık toplama ve nakli işinde kullanılacak makine ve ekipman ile akaryakıtın yüklenici tarafından sağlanacağı, dolayısıyla söz konusu işin personel çalıştırılmasına dayalı bir iş olmadığı, ayrıca ihale konusu işte çalışacak personelin haftalık çalışma saatlerinin tamamı idare için kullanılmasına karşın, Teknik Şartname’nin 2.6’ncı maddesinde yer alan düzenlemede çalıştırılacak personel sayısının net bir şekilde belirtilmediği anlaşılmıştır.

 

            Diğer yandan idarece gönderilen ihale işlem dosyasının incelenmesi neticesinde, söz konusu ihaleye 8 teklif verildiği, ihale komisyonunca yapılan değerlendirme sonucunda verilen tekliflerin geçerli kabul edildiği, bununla beraber tüm tekliflerin yaklaşık maliyetin üzerinde olduğunun belirlendiği,

 

            Bunun üzerine ihale komisyonunca Temizlik İşleri Müdürlüğünden yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin değerlendirilmesine ilişkin rapor hazırlanmasının istenildiği,

 

            Temizlik İşleri Müdürlüğünün “Yaklaşık Maliyetin Belirlenmesi ve Tekliflerin Değerlendirilmesi”ne ilişkin raporunda “…4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte hesap cetvelinde gösterilir.” hükmü mevcuttur. Anılan işe ait yaklaşık maliyetin hesaplanması Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık Maliyetin Hesaplanmasına Esas Miktar ve Fiyatların Tespiti” başlıklı 8’inci maddesinin (c) fıkrasında “İhaleyi yapan idare veya diğer idarelerce gerçekleştirilmiş aynı veya benzer işlerdeki fiyatlar” hükmü doğrultusunda yapılmıştır. Mevcut ihale ile yapılacak ihale aynı olduğundan mevcut işe ait maliyet KDV hariç olarak alınmış ve güncellenerek yaklaşık maliyet bulunmuştur.

            İhale tarihinde tekliflerin tümünün yaklaşık maliyetin üzerinde geldiği anlaşıldığından değerlendirme Kamu İhale Genel Tebliğinin “Yaklaşık maliyetin üzerindeki teklifler” başlıklı 16.3’üncü maddesi ifadelerine göre yapılacaktır. Söz konusu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen bir hususun olmadığı anlaşıldı, (b) bendine göre ise yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığına bakıldı ve güncellemenin doğru yapıldığı görüldü. Yaklaşık maliyet hazırlanırken yapılan işe ait olan ve gerçekleşmiş bulunan ağustos ayına ait hakediş esas alındı. Bu hakediş işin başından bu tarihe kadar gerçekleşen akaryakıt ve işçilik fiyat farklarını ihtiva etmektedir. Hakedişin akaryakıt ve işçilik dışındaki kısmı ise güncellenmiştir. Bulunan değer her yıl ortalama olarak gerçekleşen çöp miktarındaki %4 artış kadar arttırılmış ve bir yıla çevrilerek yaklaşık maliyet bulunmuştur. (c) bendine göre verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığına bakıldı. Bu amaçla verilen teklifler incelendi. İkinci bölge için belirlenen yaklaşık maliyet 3.720.912,60 TL iken en düşük teklif 4.298.000,00 TL olarak gerçekleşti. Yaklaşık maliyet ağustos 2012’de hazırlandığı için kasım 2012’ye güncellendi. Bulunan değer 3.828.346,14 TL’dir. Teklif yaklaşık maliyetin %12,3 üzerindedir.” ifadelerine yer verildiği,

 

21.12.2012 tarihli ihale komisyonu kararında kamu yararı ve hizmet gerekleri dikkate alındığında verilen en düşük teklifin kabul edilebilir nitelikte olduğu değerlendirilerek ihalenin  Reis Turizm Taşımacılık Temizlik İnşaat Mühendislik Mimarlık Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin üzerinde bırakıldığı tespit edilmiştir.

 

            İdarenin yaklaşık maliyet hesabı incelendiğinde, yaklaşık maliyetin idarece daha önce gerçekleştirilmiş olan aynı nitelikteki “Osmangazi Belediyesi sınırları dahilinde 2. Bölge içinde kalan 23 mahalle ve 4 köyün çöplerinin toplanarak nakliye edilmesi ve temizlik hizmetlerinin yerine getirilmesi hizmeti” işine ait ağustos ayı hakediş bedeli esas alınarak hesaplandığı, bahse konu işte işçilik ve akaryakıt için fiyat farkı ödendiğinden 276.472,09 TL’lik hakediş bedelinden işçilik ve akaryakıt bedelinin çıkarıldığı, kalan tutarın 2012 yılı ağustos ayı ÜFE endeksi üzerinden güncellendiği, 2010 ve 2011 yıllarındaki evsel atık miktarlarının karşılaştırılması sonucunda atıkların yılda yaklaşık  %4 oranında artırıldığının tespit edildiği, bu çerçevede güncellenmiş toplam tutar olan 298.150,05 TL’nin yıllık evsel atık miktarı artış oranı olan %4 kadar artırılması neticesinde aylık yaklaşık maliyetin 310.076,05 TL’ye, ihale konusu işin süresi olan 12 ay için ise 3.720.912,60 TL’ye karşılık geldiğinin belirlendiği, ihale onay belgesinde kullanılabilir ödenek tutarının 29.500.000,00 TL olarak belirtildiği görülmüştür.

 

            İhaleye verilen tekliflerin ise 4.298.000,00 TL, 4.743.000,00 TL, 5.160.000,00 TL, 5.259.000,00 TL, 5.496.000,00 TL, 6.050.000,00 TL, 6.103.000,00 TL ve 6.500.000,00 TL şeklinde sıralandığı anlaşılmıştır.

 

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı Düşük Teklifler” başlıklı 59’uncu maddesinde “(1) İhale komisyonu verilen tekliflerden, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

          (2) İhale komisyonu;

          a) Verilen hizmet ve yapım yönteminin ekonomik olması,

          b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

          c) Teklif edilen işin özgünlüğü,

          hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen aşırı düşük teklifler, geçerli teklif olarak dikkate alınır.

          (3) Aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde; Kamu İhale Kurumu tarafından aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlenmiş ise ihale komisyonu bu düzenlemeyi esas alır.

          (4) Aşırı düşük teklif değerlendirmesinde tekliflerin, asgari maliyet yanında sözleşme giderlerini karşılayıp karşılamadığı da dikkate alınır.”hükmü,

 

            Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yaklaşık maliyetin üzerindeki teklifler” başlıklı 16.3’üncü maddesinde“16.3.1. Yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilip edilemeyeceği hususunda tereddütler olduğu anlaşılmaktadır. İhale komisyonu;

a) Yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen her hangi bir husus olup olmadığını,

b) Yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını,

c) Verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını,

Sorgulayarak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese eder ve bütçe ödeneklerini de göz önünde bulundurarak, teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi ve varsa ikinci teklifi belirlemek veya verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ihalenin iptaline karar vermek hususunda takdir yetkisine sahiptir.

16.3.2. Yaklaşık maliyetin üzerinde olmakla birlikte teklifin kabul edilebilir nitelikte görülmesi halinde idarenin ek ödeneğinin bulunması veya ilgili mali mevzuatı gereği ödenek aktarımının mümkün olması durumlarında teklifler kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak kabul edilebilir. Bu durumda sorumluluk idareye aittir.” açıklaması,

              Anılan Tebliğ’in “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde “78.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ağırlıklı olarak personel çalıştırılmasına dayanan, çalıştırılacak personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı hizmetlerdir.

            78.2. Malzemeli veya malzemesiz temizlik, malzemesiz yemek, özel güvenlik, sayaç okuma ve kesme-açma, hasta ve ziyaretçi yönlendirme, tıbbi sekreterlik, veri işleme ve otomasyon sisteminin işletimi hizmetleri gibi hizmetler personel çalıştırılmasına dayalı olup, bu tebliğde personel çalıştırılmasına dayalı olan/olmayan hizmetler arasında sayılmayan işlerin personel çalıştırılmasına dayalı olup olmadığı yukarıda yer verilen tanıma göre idarelerce değerlendirilecektir.

            78.3. Malzeme dahil yemek hazırlama hizmeti veya malzeme dahil yemek hazırlama ve dağıtım hizmeti ya da makine ve ekipman ile araçlar ve/veya akaryakıtın yüklenici tarafından sağlanacağı çöp toplama ve nakline ilişkin hizmetler ile personel taşıma gibi hizmetler personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak değerlendirilmeyecektir. Ancak, personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet alımına ilişkin ihale dokümanında haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının belirlenmesi hallerde teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine yer verilmesi gerekmektedir.

            78.4. Çöp toplama ve nakline ilişkin hizmetlerde, çöp toplama ve naklinde kullanılacak makine ve ekipmanlar ile çöp toplama araçlarının ve akaryakıtın idare tarafından karşılanması durumunda bu alımların ve ayrıca malzemenin idare tarafından karşılandığı yemek hizmeti (malzemesiz yemek hizmeti) alımlarının personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak ihale edilmesi gerekmektedir.”açıklaması,

             “Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “79.1.Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, tekliflerin değerlendirilmesinde;

            İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, kıdem tazminatı, işyeri hekimliği ücreti, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, yaka kartı ve bu mahiyetteki genel giderleri karşılamak üzere birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik kalemindeki (yol, yemek ve giyecek dahil brüt asgari ücret veya brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası üzerinden ücret hesaplanan işçilik kalemi ile ulusal bayram ve genel tatil günleri ve fazla çalışma saatlerine ilişkin işçilik kalemleri) birim fiyatlar ile işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri kapsamında çalıştırılacak olan her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden % 3 oranında sözleşme giderleri ve genel giderler hesaplanacaktır.

…79.3.  Asgari işçilik maliyeti;

            i- İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil),

            ii- İdari şartnamede öngörülen nakdi veya ayni yemek ve yol bedeli ile ayni giyim bedeli,

            iii- İşveren sigorta primi tutarından oluşmaktadır.

            79.4. İhale komisyonu tarafından, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri ile personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılacağı hizmet alımı ihalelerinde asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile varsa malzeme ve diğer maliyet kalemleri, bunlar dışında kalan hizmet alımı ihalelerinde ise ihale dokümanında belirtilen teklif fiyata dahil giderler dikkate alınmak suretiyle tekliflerin değerlendirilmesi yapılarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklifi aşırı düşük görülen isteklilerden işin niteliğine göre ihale komisyonunca belirlenen önemli teklif bileşenleri ile ilgili açıklama istenecektir. İdarelerce aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlerin belirtilmesi ve açıklama için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilmesi gerekmektedir.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, kar hariç yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki teklifler aşırı düşük teklif olarak kabul edilmeyecektir.” açıklaması bulunmaktadır.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 59’uncu maddesinde ihale komisyonunun yaklaşık maliyete ya da diğer tekliflere göre teklifi aşırı düşük olanları tespit edeceği belirtilmiş, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde ise personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında “kârsız yaklaşık maliyetin altında teklif sunan isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi gerektiği” yönünde sorgulama kriteri getirilmiş, buna karşın personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin tespitine yönelik bir düzenleme yapılmamıştır.

İncelemeye konu ihalede, ihale üzerinde bırakılan istekli olarak belirlenen Reis Turizm Taşımacılık Temizlik İnşaat Mühendislik Mimarlık Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin teklif bedelinin yaklaşık maliyetin %15,51 oranında üzerinde olduğu ve ihaleye sunulan diğer tekliflerle kıyaslandığında aşırı düşük teklif olarak nitelendirilemeyeceği görülmüştür.

 

Diğer yandan tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında ihale komisyonun yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen bir husus olup olmadığını araştırdığı, yaklaşık maliyetin doğru güncellenip güncellenmediğini kontrol ettiği ve teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığının tespiti için komşu ilçe olan Yıldırım Belediyesinin “çöp toplama hizmeti ihalesi”ne verilen tekliflerle başvuruya konu ihaleye verilen teklifleri kıyasladığı tespit edilmiştir.

 

            Bu itibarla idarenin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 16.3’üncü maddesinde yer verilen yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle, takdir yetkisini yaklaşık maliyetin üzerindeki teklif fiyatını kabul etmek şeklinde kullandığı anlaşılmış olup, idarece aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmaksızın ihalenin sonuçlandırılması işleminin yerinde olduğu değerlendirilmiş ve başvuru sahibinin iddiasının uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

 

  1. Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak:

 

4734 sayılı Kanun’un “Tekliflerin alınması ve açılması” başlıklı 36’ncı maddesinde “Teklifler ihale dokümanında belirtilen ihale saatine kadar idareye verilir. İhale komisyonunca ihale dokümanında belirtilen saatte kaç teklif verilmiş olduğu bir tutanakla tespit edilerek, hazır bulunanlara duyurulur ve hemen ihaleye başlanır. İhale komisyonu teklif zarflarını alınış sırasına göre inceler. 30 uncu maddenin birinci fıkrasına uygun olmayan zarflar bir tutanak ile belirlenerek değerlendirmeye alınmaz. Zarflar isteklilerle birlikte hazır bulunanlar önünde alınış sırasına göre açılır.

 

İsteklilerin belgelerinin eksik olup olmadığı ve teklif mektubu ile geçici teminatlarının usulüne uygun olup olmadığı kontrol edilir. Belgeleri eksik veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmayan istekliler tutanakla tespit edilir. İstekliler ile teklif fiyatları ve yaklaşık maliyet tutarı açıklanır. Bu işlemlere ilişkin hazırlanan tutanak ihale komisyonunca imzalanır. Bu aşamada; hiçbir teklifin reddine veya kabulüne karar verilmez, teklifi oluşturan belgeler düzeltilemez ve tamamlanamaz. Teklifler ihale komisyonunca hemen değerlendirilmek üzere oturum kapatılır.”hükmü,

 

          Anılan Kanun’un “İdareye şikayet başvurusu” başlıklı 55’inci maddesinin birinci fırkasındaise “Şikayet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla  bu  işlem  veya  eylemlerin  farkına  varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.” hükmü bulunmaktadır.

 

4734 sayılı Kanun’un yukarıda anılan 36’ncı maddesinde ihalenin ilk oturumunda ihale komisyonunca yaklaşık maliyet tutarının açıklanmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.

 

İncelemeye konu ihaleye ait İsteklilerce Teklif Edilen Fiyatlar Tutanağından, ihalenin 27.11.2012 tarihli ilk oturumunda yaklaşık maliyetin hazır bulunanlara açıklandığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede yaklaşık maliyetin başvuru sahibi tarafından 27.11.2012 tarihinde öğrenildiği anlaşılmaktadır.

 

          Ancak yaklaşık maliyete ilişkin şikâyetin, söz konusu hususun farkına varıldığı tarih olan 27.11.2012 tarihinden itibaren 10 gün içinde yapılmadığı, dolayısıyla 03.01.2013 tarihinde idareye yapılan şikâyet başvurusunun süresinde olmadığı tespit edildiğinden, başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince başvurunun süre yönünden reddi gerekmektedir.

 

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

 

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,

 

Oyçokluğu ile karar verildi.

 

 

 

Mahmut  GÜRSES

Başkan

 

Ali Kemal  AKKOÇ

Kurul Üyesi

Erkan  DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi

Ahmet  ÖZBAKIR

Kurul Üyesi

 

Mehmet Zeki  ADLI

Kurul Üyesi

Hasan  KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Hamdi  GÜLEÇ

Kurul Üyesi

 

Mehmet  AKSOY

Kurul Üyesi

 

 

 

Karşı Oy:

 

KARŞI OY

 

 

            Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde, dile getirdiği ikinci iddiası hakkında Kurul çoğunluğunca,“itirazen şikayet başvurusunun reddine” karar verilmiştir.

 

Başvuru sahibinin ikinci iddiasına ilişkin İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi çerçevesinde inceleme raporu ve eki bilgi ve belgelerle sınırlı olarak yapılan inceleme ve hukuki değerlendirmeye göre;

 

İncelemeye konu ihaleye ilişkin olarak;

 

Başvuruya konu ihaleye ait İdari Şartname’nin 2.1.(a) maddesinde ihale konusu işin adının “Osmangazi Belediyesi sınırları dahilinde 2. bölge içinde kalan 23 mahalle ve 4 köyün atıklarının toplanması, nakliyesi ve temizlik hizmetlerinin yerine getirilmesi hizmeti alım işi” olarak belirtildiği,

İşin miktarı ve türünün 2.1.(b) maddesinde “Osmangazi Belediyesi sınırları dâhilinde 2. bölge içinde kalan 23 mahalle ve 4 köyün katı atıklarının toplanması ve nakliyesi, yolların makine ve elle süpürülmesi, pazaryerlerinin temizliği, atıklarının toplanması ve nakliyesi, iri katı atıkların toplanması, nakliyesi, çöp konteynerlerin yıkanması, dezenfeksiyonu, tamir ve bakımı ve inşaat ve yıkıntı atıklarının toplanması ve nakliyesidir.” şeklinde belirlendiği,

Anılan Şartname’nin 25’inci maddesinde,“25.3.Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir: “25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti: İhalemizde teklif verme tarihinde öngörülen işçilik ücretleri: Mevki temizlik işçisine en az % 25, pazaryeri temizlik işçisine en az % 35, atık toplama işçisine en az % 35, yedek atık toplama işçisine en az % 35, şoföre en az % 55, yedek şoföre en az % 55, yaya çevre koruma timine en az % 70, operatör-şoföre en az % 75, operatöre en az %75, motorlu çevre koruma timine en az % 75, bölge sorumlusuna en az % 90, koordinatöre en az % 135 mevcut brüt asgari ücretten fazlası öngörülmekte olup teklif fiyata dâhildir. İhale sürecinde ücretlerin değişimi brüt asgari ücretteki değişime göre 46. maddedeki fiyat farkı hesabı sonucuna göre verilecektir. Fazla mesai yaptırılmayacaktır. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yapılacaktır. Mevki temizlik işçileri 675, pazaryeri temizlik işçileri 135, yedek atık toplama işçileri 48, yedek şoförler 24, operatör-şoför 12, operatör 13,50, yaya çevre koruma timi 67,5, motorlu çevre koruma timi 40,5, bölge sorumlusu 54 ve koordinatör 13,5 adet ulusal bayram ve genel tatili günlerinde çalışacaklardır. Her bir şoför ve her bir atık toplama işçisi ihale süresince 13,5 adet ulusal bayram ve genel tatili günlerinde çalışacaktır.


Yol ve yemek giderleri öngörülmemiştir.

 

Tüm personelin tüm giyecek bedeli ayni olarak öngörülmüş olup teklif fiyata dâhildir.
Malzemeler, teçhizatlar, saplı süpürgeler, saplı faraşlar, saplı kürekler, saplı fırçalar, saplı tırmıklar, battal boy siyah renkli kalın cidarlı çöp poşetleri, konsantre sıvı dezenfektanlar, konsantre sıvı deterjanlar, konsantre sıvı yağ çözücüler, konsantre parfümlü deterjanlar, frenli frensiz galvaniz çöp konteyneri tekerleri, plastik çöp konteyneri tekerleri, plastik çöp konteyneri kapakları giderleri teklif fiyata dâhildir. Tüm araçların ve makinelerin amortisman, yedek parça, tamir bakım, sermaye faizi, sigorta, depolama ve diğer resmi giderler, nakil, montaj, demontaj, akaryakıt, yağ, üstübü, giderleri teklif fiyata dâhildir. Personelin ulaşım, personelin iletişim, su, işletme merkezi giderleri teklif fiyata dâhildir.”
düzenlemesinin yer aldığı,

 

Sözleşme Tasarısı’nın “İşin süresi” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1. İşe başlama tarihi 01.01.2013; işi bitirme tarihi 31.12.2013.”  düzenlemesinin bulunduğu,

 

Teknik Şartname’nin “Çalışma Saatleri” başlıklı 2.5’inci maddesinde Haftalık çalışma süresi 45 saattir. Çalışanlara kesinlikle fazla mesai yaptırılmayacaktır. İdarenin bilgisi dışında yaptırılan fazla mesailerden doğan tüm sorumluluk yükleniciye ait olacaktır. Çalışmalar üç vardiya halinde yürütülecektir. Bir vardiya yedi buçuk saat çalışma süresi ve bir buçuk saat dinlenme süresi olmak üzere dokuz saatten oluşacaktır. Ara dinlenmeler ilk onbeş dakika,  bir saat ve son onbeş dakika şeklinde kullanılacaktır.”düzenlemesine,

 

Aynı Şartname’nin “Çalıştırılacak Personel” başlıklı 2.6’ncı maddesinde Yüklenici tarafından belirlenecek yeterli sayıdaki çöp kamyonlarında, bir adet arazözde, bir adet çöp konteyneri yıkıma ve dezenfekte kamyonunda ve onun önünde çalışacak bir adet çöp kamyonunda, bir adet hidrolik damperli açık kasa kamyonda çalışacak şoförlere ve atık toplama işçilerine ilaveten aşağıdaki personel iş başında bulunacaktır.” düzenlemesine yer verildiği görülmüştür.

 

            Yukarıda yer verilen ihale dokümanı düzenlemeleri bir arada değerlendirildiğinde, ihale konusu katı atık toplama ve nakli işinde kullanılacak makine ve ekipman ile akaryakıtın yüklenici tarafından sağlanacağı, dolayısıyla söz konusu işin personel çalıştırılmasına dayalı bir iş olmadığı, ayrıca ihale konusu işte çalışacak personelin haftalık çalışma saatlerinin tamamını idare için kullanmasına karşın, Teknik Şartnamenin 2.6’ncı maddesinde yer alan düzenlemede çalıştırılacak personel sayısının net bir şekilde belirtilmediği anlaşılmıştır.

 

            Diğer yandan, söz konusu ihaleye 8 istekli tarafından teklif verildiği, ihale komisyonunca yapılan değerlendirme sonucunda verilen tekliflerin geçerli kabul edildiği, bununla beraber tüm tekliflerin yaklaşık maliyetin üzerinde olduğunun belirlendiği,

 

            21.12.2012 tarihli ihale komisyonu kararında kamu yararı ve hizmet gerekleri dikkate alındığında verilen en düşük teklifin kabul edilebilir nitelikte olduğu değerlendirilerek ihalenin Reis Turizm Taşımacılık Temizlik İnşaat Mühendislik Mimarlık Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin üzerinde bırakıldığı tespit edilmiştir.

 

            İdarenin yaklaşık maliyet hesabı incelendiğinde, yaklaşık maliyetin idarece daha önce gerçekleştirilmiş olan aynı nitelikteki “Osmangazi Belediyesi sınırları dahilinde 2. Bölge içinde kalan 23 mahalle ve 4 köyün çöplerinin toplanarak nakliye edilmesi ve temizlik hizmetlerinin yerine getirilmesi hizmeti” işine ait ağustos ayı hakediş bedeli esas alınarak hesaplandığı, bahse konu işte işçilik ve akaryakıt için fiyat farkı ödendiğinden 276.472,09 TL’lik hakediş bedelinden işçilik ve akaryakıt bedelinin çıkarıldığı, kalan tutarın 2012 yılı ağustos ayı ÜFE endeksi üzerinden güncellendiği, 2010 ve 2011 yıllarındaki evsel atık miktarlarının karşılaştırılması sonucunda atıkların yılda yaklaşık  % 4 oranında artırıldığının tespit edildiği, bu çerçevede güncellenmiş toplam tutar olan 298.150,05 TL’nin yıllık evsel atık miktarı artış oranı olan % 4 kadar artırılması neticesinde aylık yaklaşık maliyetin 310.076,05 TL’ye, ihale konusu işin süresi olan 12 ay için ise 3.720.912,60 TL’ye karşılık geldiğinin belirlendiği görülmüştür.

 

            İhaleye verilen tekliflerin ise, 4.298.000,00 TL, 4.743.000,00 TL, 5.160.000,00 TL, 5.259.000,00 TL, 5.496.000,00 TL, 6.050.000,00 TL, 6.103.000,00 TL ve 6.500.000,00 TL şeklinde sıralandığı anlaşılmıştır.

 

Anlaşılmıştır.

 

İhalede geçerli teklif olarak belirlenen teklif bedellerinin hepsi yaklaşık maliyetin üzerinde kaldığı anlaşılmış olup, idarece ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olarak belirlenen isteklilerin teklif bedelleri yaklaşık maliyetin sırası ile, % 15,51 ve % 24,47 oranlarda üzerinde olduğu tespit edilmiştir.

 

Şikayete konu ihalede, idarenin daha önce gerçekleştirmiş olduğu ihalede oluşan fiyatlar esas alınarak esas alınarak                                                                                    hesaplanan yaklaşık maliyet ile ihalede verilen sekiz teklifin de yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu, ayrıca, idarece ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olarak belirlenen isteklilerin teklif bedelleri yaklaşık maliyetin sırası ile, % 15,51 ve % 24,47 oranlarda üzerinde olduğu ihale sürecinde rekabetten bahsedilemeyeceği açıktır.

 

Diğer yandan, hesaplanan yaklaşık maliyet bileşenlerine bakıldığında, yaklaşık maliyetin idarece daha önce gerçekleştirilmiş olan aynı nitelikteki “Osmangazi Belediyesi sınırları dahilinde 2. Bölge içinde kalan 23 mahalle ve 4 köyün çöplerinin toplanarak nakliye edilmesi ve temizlik hizmetlerinin yerine getirilmesi hizmeti” işine ait ağustos ayı hakediş bedeli esas alınarak 3.720.912,60 TL olarak belirlendiği, bu bedelin içinde işçilik ücretlerinin sabit olduğu, işçilik dışında ihale konusu işin süresi olan 12 ay süre ile çalışacak, çöp kamyonu, arazöz, çöp konteyneri yıkama ve dezenfekte kamyonu, hidrolik damperli açık kasalı kamyonunun çalıştırılmasıve sarf malzemelerine karşılık gelenbedelin, piyasa koşullarındaki cari fiyatlar açısından bir miktar da kâr içerdiğinin kaçınılmaz olduğu, bu nedenle, yaklaşık maliyetin belirlenen orandan daha fazla kâr içerdiği düşüncesiyle, idarece ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olarak belirlenen isteklilerin teklif bedelleri yaklaşık maliyetin sırası ile, % 15,51 ve % 24,47 oranlardan daha fazla yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu değerlendirilmiştir.

 

4734 sayılı Kanunun 5. maddesinin 1. fıkrasında; “İdarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla”sorumlu olduğu hükmüne yer verilmiştir.

 

Bu durumda, incelemeye konu ihalede, idarenin daha önce gerçekleştirmiş olduğu ihalede oluşan fiyatlar esas alınarak esas alınarak                                                                                    hesaplanan yaklaşık maliyet ile ihalede verilen sekiz teklifin de yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu, ayrıca, idarece ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olarak belirlenen isteklilerin teklif bedelleri yaklaşık maliyetin sırası ile, % 15,51 ve % 24,47 oranlarda üzerinde olduğu, ancak yukarıda aktarılan değerlendirme uyarınca da, bu farkın daha da arttığı ve Teknik Şartnamenin 2.6’ncı maddesinde yer alan düzenlemede, çalıştırılacak personel sayısının net bir şekilde belirtilmediğinden, daha da artacağı hususları ile, satın alınan ihale dokümanı, ihale verilen teklif sayısı ile geçerli teklif sayısına hususları bir arada değerlendirildiğinde, ihaleye yeterli katılımın olmadığı, dolayısıyla ihalede rekabetin sağlamadığı değerlendirilmiş olduğundan, söz konusu ihaleye ilişkin olarak, anılan Kanunun 5 inci maddesinde belirtilen ilkeler uyarınca yeterli fiyat rekabeti sağlanamadığı gerekçesiyle “ihalenin iptaline” karar verilmesinin uygun olacağı sonucuna varılmıştır.

 

          Açıklanan nedenlerle, incelemeye konu ihalede,  “ihalenin iptaline” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemizle, “itirazen şikayet başvurusunun reddine” ilişkin karara katılmıyoruz.

 

         

 

 

 

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

 

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi

 

  

 

Maddeye git

    Copyright © 2018. Kanunum bir Karakullukçu Dan. A.Ş. (Şirket) servisidir. “Kanunum” Şirket’in tescilli markasıdır ve tüm hakları saklıdır. Kanunum bir resmi kaynak veya hukuk danışmanlık servisi değildir. Kullanıcılar Hizmet Şartlarını okumuş ve kabul etmiş sayılırlar. Adres: Aytar Cad. 28/4 Levent, 34330, İstanbul